امام کیست و امامت چیست
لفظ امام, در قرآن به معنی پیشوا مطرح شده, و به فرعون, ابراهیم, و دیگر انبیاء نسبت داده شده؛ این کلمه, وابسته به سیاق, معانی وسیع تری نیز دارد.
- ولی امر
- رهبر یک گروه
- امام فقه
- امامت علم حدیث
- امام جماعت مسجد
- و ...
قرآن
طبق آیات قرآن, منظور از امام, هدایت گر یک گروه میباشد.
يَوْمَ نَدْعُواْ كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَٰمِهِمْ ۖ فَمَنْ أُوتِىَ كِتَٰبَهُۥ بِيَمِينِهِۦ فَأُوْلَٰٓئِكَ يَقْرَءُونَ كِتَٰبَهُمْ وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا (71) الإسراء
ائمه متقین
وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا (74) الفرقان
وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ ۖ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ (73) الانبیاء
امامت ابراهیم
همانطور که از آیه 74 سوره فرقان برداشت میشود, امامت به معنای پیشوای مردم بودن است.
وَ إِذِ ابْتَلی إِبراهیمَ رَبُّه بِکلماتٍ فَأتَمَّهُنَّ قالَ إِنّی جاعِلُک لِلنّاسِ إِماماً قالَ وَمِنْ ذُرّیتی قالَ لاینالُ عَهدی الظّالِمینَ ﴿۱۲۴﴾ البقرة
هنگامی که خداوند، ابراهیم را با اموری آزمود, و او از عهده همه آنها بر آمد گفت: من تو را امام قرار میدهم برای مردم؛ ابراهیم گفت: و از ذریه ام؟ خداوند فرمود: پیمان من به ستمکاران نمیرسد.
برخی از روافض، با استدلال به آیه فوق میگویند: «مقام امام بالاتر از مقام نبوَّت است», و «امامت انتصاب از سوی الله تبارک وتعالی است»! دو ایراد در این رابطه مطرح میشود.
- چرا ابراهیم سلام الله علیه به عنوان نبیء بنی اسرائیل و شریعت پیشین به عنوان امام نام برده شده, ولی هیچ خبری از امامان مزعون آنان نیست.
- اگر امامت بالاتر یا برابر نبوَّت است, چرا امامان آن ها حتی نصف انبیاء برای امامت خود مجاهدت نکردند؟
- اگر ابراهیم و دیگر افراد نیز امام بودند, چرا فرقه هایی مانند شیعه اثنی عشری, امامان را ۱۲ امام میدانند و صحبتی از ابراهیم و ائمه پیش و پس از او نمیکنند؟
- چرا ائمه مزعوم شیعه به مانند ابراهیم مورد ابتلاء واقع نشدند؟
ائمه آتش
طبق آیات قرآن, ائمه میتوانند هادیان آتش باشند.
وَجَعَلْنَٰهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى ٱلنَّارِ ۖ وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ لَا يُنصَرُونَ (41) القصص
و آنان را ائمهای قرار دادیم که به آتش میخوانند, و در روز قیامت یاری نخواهند شد.
سنت
لزوم بیعت
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا عَاصِمٌ- وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ- عَنْ زَيْدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ نَافِعٍ قَالَ جَاءَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطِيعٍ حِينَ كَانَ مِنْ أَمْرِ الْحَرَّةِ مَا كَانَ زَمَنَ يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ اطْرَحُوا لأَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ وِسَادَةً فَقَالَ إِنِّي لَمْ آتِكَ لأَجْلِسَ أَتَيْتُكَ لأُحَدِّثَكَ حَدِيثًا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُهُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: ((مَنْ خَلَعَ يَدًا مِنْ طَاعَةٍ لَقِيَ اللَّهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لاَ حُجَّةَ لَهُ وَمَنْ مَاتَ وَلَيْسَ فِي عُنُقِهِ بَيْعَةٌ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً)).
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ ، أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ ، عَنْ عَاصِمٍ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ مَاتَ بِغَيْرِ إِمَامٍ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً ".
رسول خدا میفرماید: کسی که بدون امام بمیرد, به مرگ جاهلیت مرده.
وجود نداشتن امام
حدثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جَابِرٍ، حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْحَضْرَمِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا إِدْرِيسَ الْخَوْلَانِيَّ، أَنَّهُ سَمِعَ حُذَيْفَةَ بْنَ الْيَمَانِ يَقُولُ: كَانَ النَّاسُ يَسْأَلُونَ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ عَنِ الْخَيْرِ وَكُنْتُ أَسْأَلُهُ عَنِ الشَّرِّ مَخَافَةَ أَنْ يُدْرِكَنِي، فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّا كُنَّا فِي جَاهِلِيَّةٍ وَشَرٍّ، فَجَاءَنَا اللَّهُ بِهَذَا الْخَيْرِ، فَهَلْ بَعْدَ هَذَا الْخَيْرِ مِنْ شَرٍّ؟ قَالَ: "نَعَمْ"، قُلْتُ: وَهَلْ بَعْدَ ذَلِكَ الشَّرِّ مِنْ خَيْرٍ؟ قَالَ: "نَعَمْ، وَفِيهِ دَخَنٌ (٢) "، قُلْتُ: وَمَا دَخَنُهُ؟ قَالَ: "قَوْمٌ يَهْدُونَ بِغَيْرِ هَدْي (٣)، تَعْرِفُ مِنْهُمْ وَتُنْكِرُ"، قُلْتُ: فَهَلْ بَعْدَ ذَلِكَ الْخَيْرِ مِنْ شَرٍّ؟ قَالَ: "نَعَمْ، دُعَاةٌ عَلَى أَبْوَابِ جَهَنَّمَ، مَنْ أَجَابَهُمْ إِلَيْهَا قَذَفُوهُ فِيهَا"، قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، صِفْهُمْ لَنَا، قَالَ: "هُمْ مِنْ جِلْدَتِنَا (١)، وَيَتَكَلَّمُونَ بِأَلْسِنَتِنَا" قُلْتُ: فَمَا تَأْمُرُنِي إِنْ أَدْرَكَنِي ذَلِكَ؟ قَالَ: "تَلْزَمُ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ وَإِمَامَهُمْ"، قُلْتُ: فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ جَمَاعَةٌ وَلَا إِمَامٌ؟ قَالَ: "فَاعْتَزِلْ تِلْكَ الْفِرَقَ كُلَّهَا، وَلَوْ أَنْ تَعَضَّ بِأَصْلِ شَجَرَةٍ، حَتَّى يُدْرِكَكَ الْمَوْتُ وَأَنْتَ عَلَى ذَلِكَ".
The people used to ask Allah's Messenger (ﷺ) about the good but I used to ask him about the evil lest I should be overtaken by them. So I said, "O Allah's Messenger (ﷺ)! We were living in ignorance and in an (extremely) worst atmosphere, then Allah brought to us this good (i.e., Islam); will there be any evil after this good?" He said, "Yes." I said, 'Will there be any good after that evil?" He replied, "Yes, but it will be tainted (not pure.)'' I asked, "What will be its taint?" He replied, "(There will be) some people who will guide others not according to my tradition? You will approve of some of their deeds and disapprove of some others." I asked, "Will there be any evil after that good?" He replied, "Yes, (there will be) some people calling at the gates of the (Hell) Fire, and whoever will respond to their call, will be thrown by them into the (Hell) Fire." I said, "O Allah s Apostle! Will you describe them to us?" He said, "They will be from our own people and will speak our language." I said, "What do you order me to do if such a state should take place in my life?" He said, "Stick to the group of Muslims and their Imam (ruler)." I said, "If there is neither a group of Muslims nor an Imam (ruler)?" He said, "Then turn away from all those sects even if you were to bite (eat) the roots of a tree till death overtakes you while you are in that state."
مردم داشتند از رسول الله در مورد خیر میپرسیدند, و من از شَر سؤالش میکردم؛ به این ترس که مبادا گریبان گیرم شود؛ پس گفتم: یا رسول الله، ما در جاهلیت و شر بودیم، و الله این خیر را برایمان آورد؛ آیا بعد از این خیر, شَرّی خواهد بود؟ فرمود: آری. گفتم: وآیا بعد آن شر خیری است؟ فرمود: بله, و در آن تیرگی است. گفتم: تیرگی آن چیست؟ فرمود: قومی که هدایت میکنند به غیر هدایت من. برخی از آن ها را قبول میکنی, و برخی را انکار. گفتم: آیا پس از آن خیر، شری خواهد آمد؟ فرمود: آری؛ دعوتگرانی بر درهای جهنم که هر کس اجابتشان کند به سوی آن او را در آن افکنند. گفتم: یا رسول الله, آن ها را برایمان توصیف کن فرمود: آن ها از نژاد و تیرهی خودمانخواهند بود, و به زبانمان سخن میگویند. گفتم: به من چه امر میکنی اگر آن را درک کردم؟ فرمود: پایبند جماعت مسلمین و امام آنان باش. گفتم: اگر بدون جماعت و بیامام بودند؟ فرمود: از تمام آن فرقه ها اعتزال کن هرچند اگر باید ریشه درختی را بخوری, تا اینکه مرگ به سراعت آید وتو در همین حال باشی
روایات
معنی امام
قال ابن هانئ: سألت أَبا عبد اللَّه عن حديث النبي -صلى اللَّه عليه وسلم-: "من مات وليس له إمام مات ميتة جاهلية" ما معناه؟
قال: تدري ما الإِمام؟ الذي يجتمع المسلمون عليه كلهم يقول: هذا إمام، فهذا معناه.
ابن هانی فرمود: از ابا عبد الله درباره حدیثی از نبی صلی الله علیه وسلم پرسیدم: «هرکس مرد, و امامی نداشت, به مرگ جاهلیت مرده است» که معنایش چیست؟
فرمود: آیا میدانی امام چیست؟ کسی که مسلمین کلشان اجمتاع میکنند بر او میگوید: این امام است, و این معنایش است.
این یعنی کسی که امام منتخب مسلمین را نفی کند, به مرگ جاهلی مرده است.