آیا انسان در دنیا عذاب و پاداش دارد
مسلمین, به مشیت الله, در دنیا جزاء گناهان خود را خواهند دید, و بخشیده خواهند شد, ولی عمده کفّار, به خواست الله عذابشان برای قیامت به تاخیر میافتد.
آیات
فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ (7) وَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ (8) الزلزلة
آیه فوق مربوط به مسلمین و کفّار است؛ طبق احادیث رسول الله صلی الله علیه وسلم, و کلام الله تبارک وتعالی, مسلمین برای آمرزش گناهانشان, در دنیا عذاب بیشتر میبینند, و مورد آزمایش های بیشتر قرار میگیرند, ولی کفار خیر را در دنیا, و عذاب عمل خود را در آخرت خواهند دید.
عذاب در دنیای کفار
کفّار هرچند در دنیا نیز عذاب میشوند, لکن عذاب آسمانی آنان در دنیا به سبب مشیت الهی, معمولاً اندک است, و عذاب اصلی آنان در آخرت است.
لَهُمْ عَذَابٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَقُّ ۖ وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ (34) الرعد
فَأَذَاقَهُمُ اللَّهُ الْخِزْيَ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ ۚ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (26) الزمر
فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ لِنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَىٰ ۖ وَهُمْ لَا يُنْصَرُونَ (16) الفصلت
عذاب در دنیا به نعمت
آیه زیر اشاره به سنت استدراج دارد که در آن با دادن اولاد و مال به کفّار, آن ها در کفر خود غرق میشوند, و در کفر میمیرند تا در آخرت برای عذاب الهی عذری برای آنان باقی نباشد.
فَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ ۚ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ (55) التوبة
و تو را متعجب نکند اموال آن ها, و نه اولاد آن ها؛ همانا که الله میخواهد تا آن ها را در حیات دنیا با آن ها به عذاب افکند, و خودشان بمیرند درحالی که در کفر هستند.
املاء با عذاب
وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ ۚ إِنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدَادُوا إِثْمًا ۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ (178) آل عمران
احادیث
مصیبت برای صالحین
طبق سنَّت استدراج, کفار اندک اندک به عذاب الهی نزدیک میشوند, و عذاب آن ها تعجیل نمیشود تا اینکه فرصت بیشتری برای گناه پیدا میکنند, و حجت بر آن ها تمام میشود, و سپس عذاب سختی میشوند.
حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ النَّضْرِ التَّيْمِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ حَدَّثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْكَافِرَ إِذَا عَمِلَ حَسَنَةً أُطْعِمَ بِهَا طُعْمَةً مِنَ الدُّنْيَا وَأَمَّا الْمُؤْمِنُ فَإِنَّ اللَّهَ يَدَّخِرُ لَهُ حَسَنَاتِهِ فِي الآخِرَةِ وَيُعْقِبُهُ رِزْقًا فِي الدُّنْيَا عَلَى طَاعَتِهِ ".
همانا کافر وقتی عمل حسنهای انجام دهد, پاداشش را در دنیا چشانده میشود, امّا مومنین, همانا الله حسنات او را به تاخیر میاندازد برای آخرت, و به او سختی میدهد برای رزق بر حسبِ طاعت او.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ النَّاسِ أَشَدُّ بَلاَءً قَالَ " الأَنْبِيَاءُ ثُمَّ الأَمْثَلُ فَالأَمْثَلُ فَيُبْتَلَى الرَّجُلُ عَلَى حَسَبِ دِينِهِ فَإِنْ كَانَ دِينُهُ صُلْبًا اشْتَدَّ بَلاَؤُهُ وَإِنْ كَانَ فِي دِينِهِ رِقَّةٌ ابْتُلِيَ عَلَى حَسَبِ دِينِهِ فَمَا يَبْرَحُ الْبَلاَءُ بِالْعَبْدِ حَتَّى يَتْرُكَهُ يَمْشِي عَلَى الأَرْضِ مَا عَلَيْهِ خَطِيئَةٌ " .
مصعب بن سعید از پدرش نقل میکند گفت: یا رسول الله, کدام مردم شدید ترین بلاء را دارند؟ گفت: «انبیاء, سپس مثل آنان, و مثل آنان! و مرد, حسب دینش ابتلاء میشود؛ اگر دین او سخت بود, عذاب او سخت خواهد بود, واگر در دین خود سست بود, آزموده میشود بر حسب دین خود؛ بلاء بنده ادامه خواهد داشت, تا گناه را ترک کند درحالی که بر زمین بدون گناه قدم بگذارد.
احادیث «عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ» مضطرب است, و حدیث فوق حسن است؛ هرچند اخبار در این باوره متعدد و تصدیق کننده یکدیگرند.