پاسخ به شبهات مربوط به امیر المومنین معاویه
بیشتر شبهات وارده به معاویه, مربوط به جنگ ایشان با علی بن ابی طالب در جنگ صفین است؛ هیچ مسلمانی نمیتواند ادعا کند که دلیلی برای تکفیر معاویه یا مسلمان نبودن ایشان دارد.
اگرچه, برخی میگویند معاویه، از جمله کسانی بود که بعد از فتح مکّه اسلام آورد, و وفضیلت ایشان به مهاجرین و انصار نمیرسد, لکن حتی با این حال خدشه ای بر اسلام و ایمان این صحابه بزرگ وارد نمیشود.
قوم شورشی
عَمَّار یکی از صحابه است که توسط سپاه معاویه در جنگ صفین شهید میشود؛ عَمّار در کنار دیگر صحابه ای که در صفین مجروح و زخمی شدند اهمیت بیشتری داشت زیرا پیامبر وعده شهادت ایشان توسط قومی شورشی را داده بود.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى: أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ: حَدَّثَنَا خَالِدٌ عَنْ عِكْرِمَةَ: أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ لَهُ وَلِعَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللهِ: «ائْتِيَا أَبَا سَعِيدٍ فَاسْمَعَا مِنْ حَدِيثِهِ فَأَتَيْنَاهُ وَهْوَ وَأَخُوهُ فِي حَائِطٍ لَهُمَا يَسْقِيَانِهِ فَلَمَّا رَآنَا جَاءَ فَاحْتَبَى وَجَلَسَ فَقَالَ: كُنَّا نَنْقُلُ لَبِنَ الْمَسْجِدِ لَبِنَةً لَبِنَةً وَكَانَ عَمَّارٌ يَنْقُلُ لَبِنَتَيْنِ لَبِنَتَيْنِ فَمَرَّ بِهِ النَّبِيُّ ﷺ وَمَسَحَ عَنْ رَأْسِهِ الْغُبَارَ وَقَالَ: وَيْحَ عَمَّارٍ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ عَمَّارٌ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللهِ وَيَدْعُونَهُ إِلَى النَّارِ.»
... وای به حال عمار، گروه سرکش و شورشی او را خواهند کشت، عمّار آنها را به بهشت دعوت میکند، اما آنها او را به دوزخ فرا میخوانند.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، قَالَ: حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ: لَمَّا قُتِلَ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ دَخَلَ عَمْرُو بْنُ حَزْمٍ عَلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، فَقَالَ : قُتِلَ عَمَّارٌ، وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ ". فَقَامَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ فَزِعًا يُرَجِّعُ ، حَتَّى دَخَلَ عَلَى مُعَاوِيَةَ، فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ : مَا شَأْنُكَ ؟ قَالَ : قُتِلَ عَمَّارٌ. فَقَالَ مُعَاوِيَةُ : قَدْ قُتِلَ عَمَّارٌ فَمَاذَا ؟ قَالَ عَمْرٌو : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ ". فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ : دَحَضْتَ فِي بَوْلِكَ، أَوَنَحْنُ قَتَلْنَاهُ ؟ إِنَّمَا قَتَلَهُ عَلِيٌّ وَأَصْحَابُهُ، جَاءُوا بِهِ حَتَّى أَلْقَوْهُ بَيْنَ رِمَاحِنَا. أَوْ قَالَ : بَيْنَ سُيُوفِنَا.
هنگامی که عمار بن یاسر کشته شد، عمرو بن حزم بر عمرو بن عاص وارد شد، و گفت: عمار کشته شد، و رسول الله گفته است او را قوم باغی یا شورشی میکشد. پس عمرو بن عاص در حالی که ترسیده میایستد، و به معاویه وارد میشود؛ معاویه به او میگوید: کارت چیست؟ میگوید: عمّار کشته شد پس معاویه میگوید: عمار کشته شده است، و حالا چه؟ عمرو میگوید: شنیدم رسول الله میگوید او را قکم شورشی میکشند؛ پس معاویه به او گفت: در ادرارت غوطه ور شدی مگر ما عمار را کشتیم؟ علی و اصحابش عمار را کشتند که او را با خود آورده اند، و بین شمشیر یا نیزه هایمان قرارش دادند.
- مسند احمد بنحنبل، الجزء رقم :29، الصفحة رقم:316
اولا, شورشی بودن صرفا یک اثم است نه کفر, و همچنین برخی که سعی به کفر جلوه دادن خواندن به آتش دارند, باید دانست که به زنا خواندن مردم نیز به آتش خواندن است, ولی هر زنا کاری جهنمی و اهل آتش نیست.
فَإِنْ قِيلَ كَانَ قَتْلُهُ بِصِفِّينَ وَهُوَ مَعَ عَلِيٍّ وَالَّذِينَ قَتَلُوهُ مَعَ مُعَاوِيَةَ وَكَانَ مَعَهُ جَمَاعَةٌ مِنَ الصَّحَابَةِ فَكَيْفَ يَجُوزُ عَلَيْهِمُ الدُّعَاءُ إِلَى النَّارِ فَالْجَوَابُ أَنَّهُمْ كَانُوا ظَانِّينَ أَنَّهُمْ يَدْعُونَ إِلَى الْجَنَّةِ وَهُمْ مُجْتَهِدُونَ لَا لَوْمَ عَلَيْهِمْ فِي اتِّبَاعِ ظُنُونِهِمْ فَالْمُرَادُ بِالدُّعَاءِ إِلَى الْجَنَّةِ الدُّعَاءُ إِلَى سَبَبِهَا وَهُوَ طَاعَةُ الْإِمَامِ وَكَذَلِكَ كَانَ عَمَّارٌ يَدْعُوهُمْ إِلَى طَاعَةِ عَلِيٍّ وَهُوَ الْإِمَامُ الْوَاجِبُ الطَّاعَةُ إِذْ ذَاكَ وَكَانُوا هُمْ يَدْعُونَ إِلَى خِلَافِ ذَلِكَ لَكِنَّهُمْ معذورون للتأويل الَّذِي ظهر لَهُم
ثانیا, برخی, قوم شورشی را با استناد به روایت علی, نهروانیان میدانند.
يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي الْعَنْبَسِ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، قَالَ: سُئِلَ عَلِيٌّ عَنْ أَهْلِ الْجَمَلِ، قَالَ: قِيلَ: أَمُشْرِكُونَ هُمْ؟ قَالَ: مِنَ الشِّرْكِ فَرُّوا , قِيلَ: أَمُنَافِقُونَ هُمْ؟ قَالَ: إِِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِِلَّا قَلِيلًا ; قِيلَ: فَمَا هُمْ؟ قَالَ: إِِخْوَانُنَا بَغَوْا عَلَيْنَا
أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللهِ الْحَافِظُ، أَنْبَأَ أَبُو الْوَلِيدِ الْفَقِيهُ، ثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سُفْيَانَ، ثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، ثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي الْعَنْبَسِ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، قَالَ: سُئِلَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ عَنْ أَهْلِ الْجَمَلِ: أَمُشْرِكُونَ هُمْ؟ قَالَ: مِنَ الشِّرْكِ فَرُّوا، قِيلَ: أَمُنَافِقُونَ هُمْ؟ قَالَ: إِنَّ " الْمُنَافِقِينَ لَا يَذْكُرُونَ اللهَ إِلَّا قَلِيلًا، قِيلَ: فَمَا هُمْ؟ قَالَ: إِخْوَانُنَا بَغَوْا عَلَيْنَا
وَقَالَ الْهَيْثَمُ بْنُ عَدِيٍّ: ثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جَابِرٍ قَالَ: سُئِلَ عَلِيٌّ عَنْ أَهْلِ النَّهْرَوَانِ أَمُشْرِكُونَ هُمْ؟ فَقَالَ: مِنَ الشِّرْكِ فَرُّوا. قِيلَ: أَفَمُنَافِقُونَ هُمْ؟ قَالَ: إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا. فَقِيلَ: فَمَا هُمْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ؟ قَالَ: إِخْوَانُنَا بَغَوْا عَلَيْنَا فَقَاتَلْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ عَلَيْنَا. هَذَا مَا أَوْرَدَهُ ابْنُ جَرِيرٍ، وَغَيْرُهُ فِي هَذَا الْمَقَامِ.
❌ تکفیر شدن
حدَّثَنَا أَبِي، قَالَ: حَدَّثَنا جَرِير، عَنِ الأَعْمَش، عَنْ مُنْذِرٍ الثَّوْرِيّ، عَنْ سَعْد بْنِ حُذَيْفَة، قَالَ: قَالَ عَمَّار: وَاللَّهِ مَا أَسْلَموا ولَكِنَّهُم اسْتَسْلَمُوا وأسرُّوا الْكُفْر حَتَّى وَجَدُوا عَلَيْهِ أَعْوَانًا فأَظْهَروه.
عمار بن یاسر فرمود: به خدا سوگند [معاویہ وپیروانش] اسلام نیاوردند بلکه تسلیم شدند و کفرشان را پنهان کردند و تا یارانی یافتند، آن را آشکار کردند.
روایت فوق جدا از اینکه ضعف سندی دارد, با روایت صحیح دیگر در تعارض است؛ در حدیث صحیحی از عمار بن یاسر رضی الله عنه نقل است که ایشان اهل شام را اصلا تکفیر نکرده, بلکه مانع تکفیر هم میشده.
37841 - يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ زِيَادِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ: كُنْتُ إِلَى جَنْبِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ بِصِفِّينَ , وَرُكْبَتِي تَمَسُّ رُكْبَتَهُ , فَقَالَ رَجُلٌ: كَفَرَ أَهْلُ الشَّامِ , فَقَالَ عَمَّارٌ: §لَا تَقُولُوا ذَلِكَ نَبِيُّنَا وَنَبِيُّهُمْ وَاحِدٌ , وَقِبْلَتُنَا وَقِبْلَتُهُمْ وَاحِدَةٌ ; وَلَكِنَّهُمْ قَوْمٌ مَفْتُونُونَ جَارُوا عَنِ الْحَقِّ , فَحَقَّ عَلَيْنَا أَنْ نُقَاتِلَهُمْ حَتَّى يَرْجِعُوا إِلَيْهِ
مردی گفت: کافر شدند اهل شام, عمار گفت: آن را نگویید! نبی ما و نبی آنها یکی است, و قبله ما و قبله آنها یکی است, ولی آنها قومی مفتون هستند که از حق دور شدند, پس حق بر ما این است که با آنها قتال کنیم تا به آن (حق) برگدند.
برسی سندی
[رَوَاهُ الطَّبَرَانِيُّ فِي الْكَبِيرِ، وَسَعْدُ بْنُ حُذَيْفَةَ لَمْ أَرَ مَنْ تَرْجَمَهُ]. مجمع الزوائد (1/ 308)
❌ سب
«6373» حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ- وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ- قَالاَ: حَدَّثَنَا حَاتِمٌ- وَهُوَ ابْنُ إِسْمَاعِيلَ- عَنْ بُكَيْرِ بْنِ مِسْمَارٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أَمَرَ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ سَعْدًا فَقَالَ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسُبَّ أَبَا التُّرَابِ فَقَالَ أَمَّا مَا ذَكَرْتُ ثَلاَثًا قَالَهُنَّ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَنْ أَسُبَّهُ لأَنْ تَكُونَ لِي وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ حُمْرِ النَّعَمِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَهُ خَلَّفَهُ فِي بَعْضِ مَغَازِيهِ فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ خَلَّفْتَنِي مَعَ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: ((أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلاَّ أَنَّهُ لاَ نُبُوَّةَ بَعْدِي)). وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ يَوْمَ خَيْبَرَ: ((لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ رَجُلاً يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ)). قَالَ فَتَطَاوَلْنَا لَهَا فَقَالَ: ((ادْعُوا لِي عَلِيًّا)). فَأُتِيَ بِهِ أَرْمَدَ فَبَصَقَ فِي عَيْنِهِ وَدَفَعَ الرَّايَةَ إِلَيْهِ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ: {فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ} دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِيًّا وَفَاطِمَةَ وَحَسَنًا وَحُسَيْنًا فَقَالَ: ((اللَّهُمَّ هَؤُلاَءِ أَهْلِي)).
- صحیح مسلم
روایت بالا به هیچ عنوان ارتباطی به دستور به سب ندارد, بلکه در زبان عربی, برای تعظیم حاکم و والی در گذشته, از لفظ امر کردن برای ورود شخص به قصر ها و کاخ ها استفاده میشد, و منظور از «أمر معاوية سعدا» دستور به ورود سعد به محل زندگی معاویه با تعظیم معاویه است.
❌ رشوه
معاویه برای ابن عمر "صدهزار" دینار فرستاد، پس وقتی که خواست برای یزید [از ابن عمر] بیعت بگیرد، ابن عمر گفت: «میبینم که معاویه پول را برای بیعت فرستاد، پس دینِ من، نزد من ارزان است!»
حَمَّادُ بنُ زَيْدٍ: عَنْ أَيُّوْبَ، عَنْ نَافِعٍ: أَنَّ مُعَاوِيَةَ بَعثَ إِلَى ابْنِ عُمَرَ بِمائَةِ أَلْفٍ، فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ يُبَايِعَ لِيَزِيْدَ، قَالَ: «أُرَى ذَاكَ أَرَادَ، إِنَّ دِيْنِي عِنْدِي إِذاً لَرَخِيصٌ»
- سير أعلام النبلاء ج:3 ص:225 (إسناده صحيح)
در روایت فوق, ابن عمر گمان میکند پولی که معاویه به ابن عمر داده برای بیعت با یزید است, در صورتی که اصلا چنین چیزی نبوده, و معاویه نه تنها به ابن عمر از مال خود میبخشیده, بلکه به حسن, حسین, عائشه و اصحاب دیگر رسول خدا نیز از مال خود بخشیده, و این از بخشندگی و ثروت بالای امیر المومنین معاویه بود؛ بنا براین, اگر قرار باشد این عمل معاویه را رشوه قلمداد کنیم, در این صورت حسن, حسین و ... رضی الله عنهم اجمعین همگی ملعون خواهند بود که خلاف واقع است.
رفتار با پیامبر
2604 ( 96 ) حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى - قَالَا : حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ خَالِدٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الْقَصَّابِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : كُنْتُ أَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ، فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَتَوَارَيْتُ خَلْفَ بَابٍ، قَالَ : فَجَاءَ، فَحَطَأَنِي حَطْأَةً، وَقَالَ: " اذْهَبْ وَادْعُ لِي مُعَاوِيَةَ ". قَالَ : فَجِئْتُ، فَقُلْتُ : هُوَ يَأْكُلُ. قَالَ : ثُمَّ قَالَ لِيَ : " اذْهَبْ فَادْعُ لِي مُعَاوِيَةَ ". قَالَ : فَجِئْتُ، فَقُلْتُ : هُوَ يَأْكُلُ. فَقَالَ : "لَا أَشْبَعَ اللَّهُ بَطْنَهُ".
روزی پیامبر اکرم ابن عباس را به دنبال او فرستاد تا بیاید و برایش بنویسد. ابن عباس او را یافت که غذا می خورد. بازگشت و به پیامبر خبر داد. حضرت دوباره او را فرستاد. باز هم ابن عباس دید که او مشغول خوردن است. تا سه مرتبه این رفت و آمد رخ داد. بالاخره پیامبر اکرم فرمودند: خدا هرگز شکمش را سیر نکند!
یکی از مشکلات اساسی با مبغضین صحابه پیامبر, گلچین کردن احادیث, و خواندن انتخابی احادیث توسط آنان است؛ این حدیث, نه تنها طعنی به معاویه رضی الله عنه نیست, بله حدیثی در فضل ایشان است زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم میفرماید:
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاَنِ فَكَلَّمَاهُ بِشَىْءٍ لاَ أَدْرِي مَا هُوَ فَأَغْضَبَاهُ فَلَعَنَهُمَا وَسَبَّهُمَا فَلَمَّا خَرَجَا قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَصَابَ مِنَ الْخَيْرِ شَيْئًا مَا أَصَابَهُ هَذَانِ قَالَ " وَمَا ذَاكِ " . قَالَتْ قُلْتُ لَعَنْتَهُمَا وَسَبَبْتَهُمَا قَالَ " أَوَمَا عَلِمْتِ مَا شَارَطْتُ عَلَيْهِ رَبِّي قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ فَأَىُّ الْمُسْلِمِينَ لَعَنْتُهُ أَوْ سَبَبْتُهُ فَاجْعَلْهُ لَهُ زَكَاةً وَأَجْرًا " .
.... آیا نمیدانی که من با پروردگارم شرطی کردم؟ گفتم من تنها یک بشر هستم, پس هر مسلمان که او را لعن کردم, یا او را سبّ کردم, برایش زکات و اجر قرار بده.
رفتار ها
گران فروشی
«4145» حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ قَالَ كُنْتُ بِالشَّامِ فِي حَلْقَةٍ فِيهَا مُسْلِمُ بْنُ يَسَارٍ فَجَاءَ أَبُو الأَشْعَثِ قَالَ: قَالُوا أَبُو الأَشْعَثِ أَبُو الأَشْعَثِ. فَجَلَسَ فَقُلْتُ لَهُ حَدِّثْ أَخَانَا حَدِيثَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ. قَالَ نَعَمْ غَزَوْنَا غَزَاةً وَعَلَى النَّاسِ مُعَاوِيَةُ فَغَنِمْنَا غَنَائِمَ كَثِيرَةً فَكَانَ فِيمَا غَنِمْنَا آنِيَةٌ مِنْ فِضَّةٍ فَأَمَرَ مُعَاوِيَةُ رَجُلاً أَنْ يَبِيعَهَا فِي أَعْطِيَاتِ النَّاسِ فَتَسَارَعَ النَّاسُ فِي ذَلِكَ فَبَلَغَ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ فَقَامَ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَى عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ عَيْنًا بِعَيْنٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى. فَرَدَّ النَّاسُ مَا أَخَذُوا فَبَلَغَ ذَلِكَ مُعَاوِيَةَ فَقَامَ خَطِيبًا فَقَالَ أَلاَ مَا بَالُ رِجَالٍ يَتَحَدَّثُونَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَادِيثَ قَدْ كُنَّا نَشْهَدُهُ وَنَصْحَبُهُ فَلَمْ نَسْمَعْهَا مِنْهُ. فَقَامَ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ فَأَعَادَ الْقِصَّةَ ثُمَّ قَالَ لَنُحَدِّثَنَّ بِمَا سَمِعْنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنْ كَرِهَ مُعَاوِيَةُ- أَوْ قَالَ وَإِنْ رَغِمَ- مَا أُبَالِي أَنْ لاَ أَصْحَبَهُ فِي جُنْدِهِ لَيْلَةً سَوْدَاءَ. قَالَ حَمَّادٌ هَذَا أَوْ نَحْوَهُ.
ابو قلابه گفت: من در شام حلقه ای که مسلم بن یسار در آن حاضر بود, حضور داشتم؛ ابو الاشعث آمد؛ ابو قلابه گفت گفتند: ابو الاشعث! ابوالاشعث! من نیز گفتم: ابو الاشعث! پس او نشست و من به او گفتم: حدیث عبادت بن صامت را برای ما روایت کن؛ گفت: آری! ما در غزوه ای به فرماندهی معاویه شرکت کردیم, و غنیمت های زیادی به دست آوردیم؛ در میان غنیمت هایی که گرفته بودیم, ظرف هایی از نقره وجود داشت؛ معاویه مردی را دستور داد که آن ها را در میان بخشش های مردم بفروشد؛ مردم برای خریدن آن عجله کردند؛ خبر به عبادت بن صامت رسید؛ برخاست و گفت: از رسول خدا شنیدم که از معامله طلا با طلا, نقره با نقره, گندم با گندم, جو با جو,خرما با خرما و نمک با نمک نهی فرمود؛ مگر این که به مانند هم باشند؛ پس هرکس بر آن بیشتر بدهد, یا بیشتر دریافت کند, دچار ربا شده است؛ مردم آنچه را که گرفته بودند, بازپس دادند؛ خبر به معاویه رسید؛ برخاست, سخنرانی کرد و گفت: چرا مردانی از رسول خدا حدیث هایی را روایت میکنند که ما مصاحب و همراه وی بودیم, اما چنین سخنانی از او نشنیده ایم؟ عبادت بن صامت برخاست و داستان را تکرار کرد, سپس گفت: آنچه که از رسول خدا شنیده ایم روایت میکنیم؛ اگرچه معاویه را خوش نیاید؛ یا گفت: هرچند بر خلافت
- صحیح مسلم
فحدثني أحمد بن قاسم بن عبد الرحمن ، قال : حدثنا قاسم بن أصبغ ، قال : حدثنا الحارث بن أبي أسامة ، قال : حدثنا يزيد بن هارون ، قال : حدثنا إسماعيل بن أبي خالد ، عن حكيم بن جابر ، عن عبادة بن الصامت ، قال: سمعت رسول الله - صلى الله عليه وسلم - ، يقول : الذهب بالذهب مثلا بمثل ، الكفة بالكفة ، والفضة بالفضة مثلا بمثل ، الكفة بالكفة ، والبر بالبر ، مثلا بمثل ، يدا بيد ، والشعير بالشعير مثلا بمثل ، يدا بيد ، والتمر بالتمر مثلا بمثل ، يدا بيد . قال : حتى ذكر الملح بالملح ، مثلا بمثل ، يدا بيد؛ قال معاوية: إن هذا لا يقول شيئا ، فقال لي عبادة: والله لا أبالي أن لا أكون بأرضكم هذه.
عبادت بن صامت از رسول الله شنید میگوید: طلا به طلا مثلی به مثلش, کفه به کفه و نقره به نقره مثلی به مثلش, دست به دست و شعیر به شعیر مثلش به مثلش, دست به دست, و سنگ طلا به سنگ طلا مثلش به مثلش, دست به دست, حتی ذکر کرد نمک به نمک مثلش به مثلش دست به دست؛ معاویه گفت: همانا این چیزی نمیگوید؛ پس عبادت بن صامت به من گفت: والله اهمیت نمیدهم که در زمین تو نباشم.
«1848» وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ بَاعَ سِقَايَةً مِنْ ذَهَبٍ، أَوْ وَرِقٍ بِأَكْثَرَ مِنْ وَزْنِهَا، فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَى عَنْ مِثْلِ هَذَا إِلَّا مِثْلًا بِمِثْلٍ، فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ : مَا أَرَى بِمِثْلِ هَذَا بَأْسًا، فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ : مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ مُعَاوِيَةَ، أَنَا أُخْبِرُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَيُخْبِرُنِي عَنْ رَأْيِهِ، لَا أُسَاكِنُكَ بِأَرْضٍ أَنْتَ بِهَا، ثُمَّ قَدِمَ أَبُو الدَّرْدَاءِ عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ، فَكَتَبَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِلَى مُعَاوِيَةَ، أَنْ لَا يَبِيعَ ذَلِكَ إِلَّا مِثْلًا بِمِثْلٍ وَزْنًا بِوَزْنٍ.
عطار بن یاسر میگوید: معاویه ورقه ای از طلا را بیشتر از قیمت آن فروخت، پس ابو درداء گفت: شنیدم که پیامبر از چنین عملی نهی میکند, مگر فروش چیزی به مثلش (قیمتش)؛ معاویه به او گفت: در چنین چیزی مشکلی نمیبینم. پس أَبُو الدَّرْدَاء گفت: چه کسی عذری برای معاویه به من میآورد؟ از رسول الله به او خبر میدهم، او به من از نظر خودش خبر میدهد؛ سپس أَبُو الدَّرْدَاء به پیش حضرت عمر میرود، و ماجرا را به او خبر میدهد. سپس عمر بن خطاب به معاویه نامه مینویسد آن را نفروشد مگر به مثلش، و چیزی نفروشد مگر به قیمتش.
- موطأ مالك | كِتَابٌ : الْبُيُوعُ | بَيْعُ الذَّهَبِ بِالْوَرِقِ عَيْنًا وَتِبْرًا
روایت بالا, اجتهاد امیر معاویه بوده, و هیچ نص صریحی بر ایشان فروش طلا به قیمت بیشتر را منع نکرده بوده.
برسی رجالی
4525 - عَطاء بْن يسَار أَبُو مُحَمَّد مولى مَيْمُونَة زوج النَّبِي صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخُو سُلَيْمَان وعَبْد الْملك وعَبْد اللَّه بنى يسَار يَرْوِي عَن أبي سَعِيد وَأبي هُرَيْرَة روى عَنهُ عَمْرو بْن دِينَار وَمُحَمّد بْن عَمْرو بْن عَطاء قدم الشَّام وَكَانَ أَهلهَا يكنونه بِأبي عَبْد اللَّه وَقدم مصر وَكَانَ أَهلهَا يكنونه بِأبي يسَار وَكَانَ صَاحب قصَص وَعبادَة وَفضل مَاتَ سنة ثَلَاث وَمِائَة وَكَانَ مولده سنة تسع عشرَة
در رابطه با سال وفات ابودرداء, اقوال مختلفی وجود دارد که حداکثر ۳۲ هجری است که یعنی در بدترین حالت, عطاء بن یسار هنگام روایت حدیث ۱۱ سال داشته.
میل به خلافت
«4108» - حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ: وَأَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ: " §دَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ وَنَسْوَاتُهَا تَنْطُفُ، قُلْتُ: قَدْ كَانَ مِنْ أَمْرِ النَّاسِ مَا تَرَيْنَ، فَلَمْ يُجْعَلْ لِي مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ، فَقَالَتْ: الحَقْ فَإِنَّهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ، وَأَخْشَى أَنْ يَكُونَ فِي احْتِبَاسِكَ عَنْهُمْ فُرْقَةٌ، فَلَمْ تَدَعْهُ حَتَّى ذَهَبَ، فَلَمَّا تَفَرَّقَ النَّاسُ خَطَبَ مُعَاوِيَةُ قَالَ: مَنْ كَانَ يُرِيدُ أَنْ يَتَكَلَّمَ فِي هَذَا الأَمْرِ فَلْيُطْلِعْ لَنَا قَرْنَهُ، فَلَنَحْنُ أَحَقُّ بِهِ مِنْهُ وَمِنْ أَبِيهِ، قَالَ حَبِيبُ بْنُ مَسْلَمَةَ: فَهَلَّا أَجَبْتَهُ؟ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ: فَحَلَلْتُ حُبْوَتِي، وَهَمَمْتُ أَنْ أَقُولَ: أَحَقُّ بِهَذَا الأَمْرِ مِنْكَ مَنْ قَاتَلَكَ وَأَبَاكَ عَلَى الإِسْلاَمِ، فَخَشِيتُ أَنْ أَقُولَ كَلِمَةً تُفَرِّقُ بَيْنَ الجَمْعِ، وَتَسْفِكُ الدَّمَ، وَيُحْمَلُ عَنِّي غَيْرُ ذَلِكَ، فَذَكَرْتُ مَا أَعَدَّ اللَّهُ فِي الجِنَانِ، قَالَ حَبِيبٌ: حُفِظْتَ وَعُصِمْتَ " قَالَ مَحْمُودٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ وَنَوْسَاتُهَا
«از ابن عمر روایت شده است که گفت: روزی نزد حفصه رفتم در حالیکه وی با کنیزانش گوشواره در گوش میکردند؛ به او گفتم، دیدی که کار مردم (معاویه) به کجا رسیده است, ولی به ما چیزی داده نشد؛ حفصه در پاسخ گفت: نزد خودش برو که او منتظر تو است، و میترسم که اگر نزدش نروی سبب تفرقه شود؛ وقتی که مردم (از گرد عبدالله یا حفصه) پراکنده شدند، معاویه سخنرانی کرده و گفت: هرکس میخواهد در اين مورى با ما سخن بگوید، باید برای ما شاخ و شانه بکشد، و ما از او و پدر او سزاوارتر هستیم؛ در این هنگام، حبیب بن مسلمة بن عبدالله بن عمر گفت: پس چرا پاسخ معاویه را ندادی؟ عبدالله گفت: من از هدایای خویش گذشتم و خواستم که بگویم: احق تر به این امر از تو کسی است که با تو و پدرت جنگید تا اسلام بیاورید، اما ترسیدم که سخنان من سبب تفرقه در بین مردم و خونریزی شود و کسی گمان کند که من منظور دیگری دارم (گمان کنند مقصود من حسن بن علی است. ) به همین سبب یاد نعمتهای بهشتی افتادم. حبیب گفت: از بلا حفظ شدی و از گناه به دور ماندی.»
- صحیح بخاری
سبب جنگ
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الْأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ سُوَيْدٍ قَالَ: صَلَّى بِنَا مُعَاوِيَةُ الْجُمُعَةَ بِالنَّخِيلَةِ فِي الضُّحَى ثُمَّ خَطَبْنَا فَقَالَ: «مَا قَاتَلْتُكُمْ لِتُصَلُّوا وَلَا لِتَصُومُوا وَلَا لِتَحُجُّوا وَلَا لِتُزَكُّوا وَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّكُمْ تَفْعَلُونَ ذَلِكَ،وَلَكِنْ إِنَّمَا قَاتَلْتُكُمْ لِأَتَأَمَّرَ عَلَيْكُمْ، وَقَدْ أَعْطَانِي اللَّهُ ذَلِكَ وَأَنْتُمْ لَهُ كَارِهُونَ»
سعید بن سوید میگوید: معاویه نماز جمعه را ظهر, در نخیله خواند؛ سپس به ما خطاب کرد: «با شما نجنگیدم برای اینکه نماز بخوانید، و نه اینکه روزه بگیرید و نه به حج بروید، ونه زکات بدهید ومن میدانم که اینها را انجام میدهید, ولی همانا با شما قتال کردم تا بر شما امر کنم، وخدا آن را به من عطا کرد, وشما برای آن کراهت دارید!»
- مصنف ابن أبۍشيبة ج:6 ص:187
برسی سندی
ضعف
قال الامام البخاري : " 1594 - سعيد بن سويد قال إسماعيل بن خليل أخبرنا علي بن مسهر سمع الأعمش عن عمرو بن مرة عن سعيد رجل منهم صلى بنا معاوية الجمعة بضحى ولا يتابع عليه "
- التاريخ الكبير – محمد بن اسماعيل البخاري – ج 3 ص 477
ابن عدی, بر اساس قول امام بخاری, سعید بن سوید را در کتاب الضعفاء خود جای داده.
قال الامام ابن رجب : " وأما أكثر الحفاظ المتقدمين فإنهم يقولون في الحديث - إذا تفرد به واحد - وإن لم يرو الثقات خلافه - : (( إنه لا يتابع عليه ، ويجعلون ذلك علة فيه ، اللهم إلا أن يكون ممن كثر حفظه واشتهرت عدالته وحديثه كالزهري ونحوه ، "
- شرح علل الترمذي - عبد الرحمن بن أحمد بن رجب - ج 1 ص 216
توثیق
وقال الامام الذهبي : " 3209 - سعيد بن سويد.
ذكره ابن عدى مختصرا. وقال البخاري: لا يتابع في حديثه"
- ميزان الاعتدال - محمد بن احمد الذهبي - ج 2 ص 145
وما علمت فيه جرحة، وَكَأَنَّهُ حِمْصيٌّ.
و در او جرحی ندانستم ...
سَعِيدُ بْنُ سُوَيْدٍ شَامِيٌّ لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ
سَعِيد بْن سُوَيْد يَرْوِي عَن مُعَاوِيَة روى عَنهُ عَمْرو بْن مرّة
سعيد بن سويد الكلبي الشامي: وهو تابعي ثقة، سمع من بعض الصحابة ولقيهم.
فرزند
از تصمیمات غلط، و انحرافات معاویه بن ابی سفیان، میتوان به به قدرت رساندن پسر نا شایست خود، بر خلاف رسم قرآن، بدون مشورت با دیگر مسلمین و شوری اشاره کرد؛ یزید بن معاویه نیز، به نوبه خود باعث جنگ ها، ظلم ها و تفرقه های زیادی در امت اسلامی شد.
یزید بن معاویه، از جمله تابعینی است که موجب انحرافات زیادی شده؛ از جمله اقدامات او
- قتل بسیاری از صحابه پیامبر
- دستور به سر بریدن شخصی در خانه خدا
- منجر به قتل نوه پیامبر، حسین شدن
- آتش زدن خانه خدا، کعبه
كَانَتْ وَقْعَة الْحَرَّة فِي سَنَة ثَلَاث وَسِتِّينَ، وَسَبَبهَا ◀️ أَنَّ أَهْل الْمَدِينَة خَلَعُوا بَيْعَة يَزِيد بْنِ مُعَاوِيَة لَمَّا بَلَغَهُمْ مَا يَتَعَمَّدهُ مِنْ الْفَسَاد، 👉 فَأَمَّرَ الْأَنْصَارُ عَلَيْهِمْ عَبْدَ اللَّه بْن حَنْظَلَة بْن أَبِي عَامِر، وَأَمَّرَ الْمُهَاجِرُونَ عَلَيْهِمْ عَبْدَ اللَّه بْن مُطِيع الْعَدَوِيَّ، ◀️ وَأَرْسَلَ إِلَيْهِمْ يَزِيد بْن مُعَاوِيَة: مُسْلِمَ بْن عَقَبَة الْمُرِّيّ فِي جَيْش كَثِير، فَهَزَمَهُمْ، وَاسْتَبَاحُوا الْمَدِينَة، وَقَتَلُوا اِبْن حَنْظَلَة، وَقُتِلَ مِنْ الْأَنْصَار شَيْءٌ كَثِير جِدًّا وَكَانَ أَنَس [بن مالك] يَوْمَئِذٍ بِالْبَصْرَةِ فَبَلَغَهُ ذَلِكَ فَحَزِنَ عَلَى مَنْ أُصِيبَ مِنْ الْأَنْصَار ...
واقعه ی حره در سال ۶۳ اتفاق افتاد و دلیل به وقوع پیوستن آن، قیام اهل مدینه بر علیه یزید بن معاویه بود هنگامی که اخبار از فساد های او به آنها رسید، بر انصار عبدالله بن حنظله بن ابی عامر و بر مهاجرین عبد الله بن مطیع العدوی رضی الله عنهم فرماندهی کردند
یزید بن معاویه مسلم بن عقبه را با لشکری عظیم برای سرکوب آنها فرستاد که آنها را شکست دادند و مدینه را استباحه کردند و ابن حنظله رضی الله عنه را کشتند و بسیاری از انصار را به قتل رسانند انس بن مالک در ان زمان در بصره بود و هنگامی که این خبر به او رسید بسیار ناراحت و اندوهگین شد .........
- قال ابن حجر العسقلاني في فتح الباري ج ۸ /ص ۶۵۱